Bilindiği gibi klasik mekanik ve newton kanunları uzunca bir müddet evreni anlamada ve bundan yararlanmada iş görmüştü.ancak 20. yüzyılın başlarında fizikçiler bu kanunların çok küçük ölçeklerde işe yaramadığını gördüklerinde çok şaşırdılar.belirli kanunlara tabi ve deneysel olarak gözlemlenebilir bilim,deterministik düşünce yerini olasılıksal hesaplamalara bıraktı.bu bir paradigma degişimiydi ve kimileri için oldukça sancılıydı.örnekleyerek anlatmaya çalışırsak mesela bizim elektron olarak gözlemlediğimiz bir parçacık,belirli bir yörüngede,belirli bir yönde dönen bir parçacıktır ama biz ona bakmadığımızda yörüngesinde her yerde bulunan ve her yönde dönen bir olasılık dalgası olarak davranır.bu düzeydeki parçacıklar izlendiğini bilir.biz ona baktığımızda olasılık dalgası çöker ve elektron 'olası' bir hal alır.parçacık olarak gözlemlenir.haliyle bu durum bir 'gözlemci' tanımlamayı gerektiriyor.işte benim asıl sorumda aslında bu gözlemci hakkında olacak.
Atom düzeyindeki parçacıkların bu olasılıksal doğası pek çok yorumu da beraberinde getirdi.çoğul dünyalar,çoklu evrenler,kopenhag yorumu,von neumann yorumu gibi.ilk kez hugh everett tarafından 1957 de ortaya atılan ve max tegmark'ın kuantum intiharı ve kuantum ölümsüzlüğü deneyleri ile de popülerlik kazanan çoğul dünyalar yorumu deutsch tarafından tekrar yorumlanarak çoklu evrenler halini almıştır.bu yorumlara göre kuantumsal düzeyde her bir olasılık için evren (diğer yorumda dünya) bölünerek ayrılır.deutsch belirli durumlarda bunların tekrar birleşeceğini de söylemiştir ama genel olarak bu küçük düzeydeki olasılıklar için ayırlan evrenler sonsuz sayıda evren oluşturur.bu evrenlerde farklı kararlar akabinde farklı hayatlar yaşayan bizler de olabileceğimiz gibi,yaşam oluşturmaya müsait olmayan evrenlerde olabilir.tabi ki bu yorumlarda ki sonsuz evren ya da dünyalar,sonsuz kelimesini bile titretecek büyüklüktedir.velhasıl her bir olasılıkta bölünen dünyalar için max tegmark şöyle bir düşünsel deney öngörmüş.farz edelim ki elimizde kuantumsal bir gözleme dayalı ateşlenecek bir silah var.bunu elektronun saat yönünde,ya da tersi yönde dönüşü olarak alalım.her 10 saniye de bir elektronun dönüşü gözlemlenir ve eğer saat yönünde ise tabancanın ateş alıp deneği öldürdüğünü varsayalım,aksi yöndeyse bir klik sesi çıkarır ve denek yaşar.kuantum intihar deneyi aslen bu olasılıksal duruma bağlı deneğin öldüğü veya sonsuza dek yaşadığı evrenlere yönelik bir düşünce deneyidir.
Çoklu evrenler ve deney hakkında az biraz fikir sahibi olduğumuza göre soruma geçelim.benim derdim gözlemciyle olduğundan aynı deneyde odaya bir kedi girdiğini varsayalım.bu kedi elektronu gösteren ekrana baktığında ne olurdu ?
Ayrıca belirtmek isterim ki ben bir fizikçi değilim.bu konuya ilgim hobi düzeyinde.dolayısıyla ne sizden az ne de çok bildiğimi iddia ediyorum.yorumlayacak arkadaşlar bunu göz önünde bulundurursa sevinirim.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder